دوم : عدم جواز اجتزاء است به كمتر از درهم ، يعنى لازم است به قدر درهم از جبهه را فصاعدا بگذارد به محل سجده اجتزاء به اقل از اين مقدار جايز نيست ، و اين قول مختار شيخ صدوق است در فقيه « 1 » و شيخ شهيد است در كتاب ذكرى « 2 » و دروس . « 3 » . سوم : مثل ثانى است لكن در صورت عذر ، مثل اين كه علتى در جبههء او بوده باشد ، در اين صورت هرگاه به مقدار درهم از جبهه را برساند بر زمين كفايت مىكند ، پس در صورت انتفاى عذر اجتزاء به اين نمىتواند نمود ، و اين قول ابن ادريس است در كتاب سرائر . چهارم : تخيير است ما بين مقدار درهم و رأس أنمله يعنى سر انگشت ، و اين ظاهر مىشود از مرحوم شيخ شهيد در بيان « 4 » ، و شايد اين قول ظاهر مىشود از مرحوم ثقة الاسلام در كافى « 5 » ، نظر به اين كه ذكر فرموده‌اند از أخبار مسأله يك حديثى را كه مشتمل بر تخيير ما بين قدر درهم و رأس أنمله ، مختار در مسأله قول اول است ، و ساير اقوال ضعيف است ، مستند آنها محمول بر فضيلت است . بدان كه واجب است وضع أعضاى سبعهء مذكوره به نحوى بوده باشد كه اعتماد مكلف به نحوى بوده باشد كه اعتماد مكلف به همهء آنها بوده باشد . و به عبارت اخرى واجب است در حال سجود ثقل بدن خود را واقع سازد به همهء

--> « 1 » من لا يحضره الفقيه ج 1 / 313 . « 2 » ذكرى ص 201 . « 3 » دروس ص 39 . « 4 » بيان ص 88 . « 5 » فروع كافى ج 3 / 333 .